Milli Parklar Kanunu’nda değişiklik öngören kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edildi. Bu değişiklikle, milli park olarak ilan edilen veya edilecek alanların sınırları, ekolojik dengeyi koruyacak şekilde yeniden belirlenmesi amaçlanıyor.
Çevre Kanunu ve Doğa Koruma Yetkileri
Kanun teklifiyle, Çevre Kanunu’nda düzenlenen bazı düzenlemeler değiştiriliyor. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne 175 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında verilen görevler nedeniyle; doğal çevreyi oluşturan biyolojik çeşitlilik ve bu çeşitliliği barındıran ekosistemin korunması, biyolojik çeşitliliğin koruma ve kullanım esaslarının yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve diğer ilgili kuruluşların görüşleri alınarak belirlenmesi, sulak alanların doğal yapılarının ve ekolojik dengelerinin korunması, nesli tehlike altında olan nadir bitki ve hayvan türlerinin korunmasına ilişkin denetim yetkisi veriliyor. Bu çerçevede Genel Müdürlüğe, söz konusu alanlarda idari yaptırımları uygulama yetkisi de tanınıyor.
Yapılacak denetimler için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü bütçesine ilgili ödenek konuluyor. Uygulanacak idari yaptırımlara karşı açılacak davalar, Genel Müdürlük aleyhine yönlendiriliyor. Milli Parklar Kanunu’nda yapılan değişiklik, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün kamu tüzel kişiliğini haiz özel bütçeli bağlı kuruluş olarak yapılandırılması nedeniyle, yasanın genelinde “bakanlık”, “genel müdürlük”, “alan kılavuzu” ile “av ve doğa koruma memuru” ibarelerinin yasaya eklenmesini öngörüyor.
Alan Kılavuzu ve Av ve Doğa Koruma Memuru Tanımları
“Alan kılavuzu”, korunan alanlarda ziyaretçi yönetimi için, alan sınırları içerisinde ve yakın çevresinde yaşayan yöre insanları arasından Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün verdiği eğitimi tamamlayarak kimlik almaya hak kazanan kişi olarak tanımlanıyor. “Av ve doğa koruma memuru” ise; Milli Parklar Kanunu ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkilerinin düzenlendiği diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde, mevzuata aykırı fiillerin takibi, biyolojik çeşitliliğin korunması, av ve yaban hayvanlarının bakımı, gözlenmesi ve sayımı ile denetim faaliyetlerini yürütmek üzere Genel Müdürlük tarafından yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda eğitilen ve görevlendirilen Genel Müdürlük personeli olarak tanımlanıyor. Bu tanımlarla, “bakanlık” ifadesi “Tarım ve Orman Bakanlığı”, “genel müdürlük” ifadesi ise “Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü” anlamına geliyor.
Milli Park Dışı Korunan Alanlara Planlama Süreci
Kanunla, milli park dışındaki korunan alanlar için de milli parklar için geçerli olan plan hazırlama sürecinin uygulanması öngörülüyor. Milli Parklar Kanunu hükümlerine göre; milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmesini kapsayan uzun devreli gelişme planı, gelişme planı ve yönetim planı, ilgili bakanlıkların görüşleri alınarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanacak veya hazırlattırılarak yürürlüğe konulacak.
Bu planlara uygun olarak iskan ve yapılaşmaya konu olacak yerler için, imar mevzuatına göre imar planları; milli park ve tabiat parkı gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak hazırlanacak veya hazırlattırılarak ilgili bakanlığın onayıyla yürürlüğe konulacak. Milli Parklar Kanunu kapsamına giren yerlerdeki Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinde, turizm yatırımlarına ilişkin plan kararları, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün olumlu görüşü alınarak Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca sonuçlandırılacak. Milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının planlarına ilişkin usul ve esaslar, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek.
Gerçek ve Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Verilecek İzinler
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezleri dışında kalan milli parklar ve tabiat parklarında, kamu yararı olmak şartıyla ve plan dahilinde turistik amaçlı bina ve tesisler yapmak üzere gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri lehine; bu bakanlığın görüşü alınarak Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından izin verilebilecek. Bu izin üzerine gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri lehine tesis edilecek intifa hakkı süresi 49 yılı geçemeyecek; bu süre sonunda bütün tesisler eksiksiz olarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün tasarrufuna geçecek.
İşletmesinin başarılı olduğu, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belgelenen hak sahiplerinin intifa hakkı, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tesisin rayiç değeri üzerinden belirlenecek bedelle 99 seneye kadar uzatılabilecek. Bu durumda Genel Müdürlüğe devir işlemi, intifa uzatma süresinin sonunda gerçekleştirilecek. Korunan alanın yönetimi için gerekli olan ve sadece o alana hizmet veren tesislere yönelik verilecek izinlerden bedel alınmayacak.
Ancak milli park ve tabiat parklarında, planlarına uygun olması, kamu yararı ve zaruret olması halinde ulaşım, elektrik iletim ve nakil hattı, petrol ve doğal gaz iletim hattı, trafo, haberleşme, su, termal su, atık su, altyapı ve bunlarla ilgili yapı ve tesislerin yapılması amacıyla gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri lehine bedeli mukabilinde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından izin verilebilecek, ancak bu izinler amacı dışında kullanılamayacak ve uygulamalar Milli Parklar Kanunu hükümlerine göre denetlenecek.
İçme suyu temini açısından yapımı aciliyet gösteren ve kamu yararı açısından vazgeçilmez ve kesin bir zorunluk arz eden tesisler için, uzun devreli gelişme planı veya gelişme planı şartı aranmayacak. İlgili kurumların görüşleri alındıktan sonra yapılan tesisler, daha sonra uzun devreli gelişme planlarına veya gelişme planlarına işlenecek. Verilecek izinlerle ilgili usul ve esaslar, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Tescil Yasağı ve Yapılarla İlgili Düzenleme
Kamu kurum ve kuruluşlarına verilen ve gerçek ile özel hukuk tüzel kişilerine verilen izinler saklı kalmak kaydıyla, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları ve tabiatı koruma alanlarındaki planların gerektirdiği her türlü hizmet ve faaliyetler ile koruma, yönetim, işletme, tanıtım, sportif, eğlenme ve dinlenme hizmetleri için gerekli her türlü altyapı, üstyapı ve diğer tesisler; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak, yaptırılacak, yönetilecek, işletilecek veya işlettirilebilecek.
Korunan alan olarak belirlenen yerler için planlarına uygun olarak gerekli projeler Genel Müdürlükçe hazırlanacak ya da hazırlattırılacak. Bu kapsamda yapı ve tesislerin yapılaşma koşullarına ait usul ve esaslar, Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek. Milli Parklar Kanunu’na göre tescil yasağı kapsamında olan yapı ve tesislere hiçbir kayıt ve şart aranmadan doğrudan doğruya Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce el konulacak.
Milli Parklar Kanunu kapsamında el konulan tüm yapı ve tesisler, inşa aşamasında olanlar da dahil olmak üzere, hiçbir karar alınmasına gerek kalmaksızın Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından derhal yıkılacak veya ihtiyaç duyulması halinde değerlendirilebilecek.
Av ve Doğa Koruma Memurları ile Saha Bekçilerine Yönelik Düzenleme
Kanunla, Milli Parklar Kanunu kapsamındaki korunan alanlarda koruma hizmeti ile suçların takibi, orman muhafaza memurları yanında bu alanların yönetiminden sorumlu olmak üzere Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından görevlendirilen av ve doğa koruma memurları ile saha bekçileri tarafından da sağlanabilmesi amaçlanıyor.
Bu alandaki kaynak değerlerinin korunarak kullanılmasına imkan sağlamak amacıyla, uzun devreli gelişim planlarına uygun olarak yapılan ziyaretçi yönetim planlarının etkin bir şekilde uygulanması ve korunan alanlara gelen ziyaretçilerin doğru bilgilendirilmesi bakımından, korunan alanların yönetiminden olumsuz etkilenen yöre halkının kayıplarının en aza indirilmesi için; korunan alan sınırları dahilinde ve yakın çevresinde yaşayan yöre insanının, alan kılavuzu olarak yetiştirilmesi konusunda Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde gerekli çalışmaları yapacak.
Eğitime alınacak alan kılavuzu adaylarının seçimi, eğitimleri, eğitim sonunda başarılı olanların görevlendirilmeleri ve çalışmalarına ilişkin esas ve usuller ile av ve doğa koruma memurları, saha bekçileri ve orman muhafaza memurlarının çalışma usul ve esasları, Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün Döner Sermayesi
Milli Parklar Kanunu’na tabi alanlardan elde edilecek gelirler, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün döner sermayesine gelir kaydedilecek. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü yerlerde görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilecek. Döner sermaye işletmesine tahsis edilen sermaye miktarını 5 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkili olacak.
İşletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri ve denetimi ile diğer hususlar, ilgili bakanlığın uygun görüşü alınarak Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün kamu tüzel kişiliğini haiz özel bütçeli bağlı kuruluş olarak yapılandırılması nedeniyle, gelirlerin düzenlenmesi de bu düzenlemeye dahil ediliyor.
Cezai Sorumluluk ve İdari Para Cezaları
Kanunla; milli parklarda doğal ve ekolojik dengeyi ile tabii ekosistem değerini bozanlara, yaban hayatını tahrip edenlere, bu sahaların özelliklerinin kaybolmasına veya değiştirilmesine sebep olan veya olabilecek her türlü müdahale yapanlara, toprak, su ve hava kirlenmesi ve benzeri çevre sorunları yaratanlara, tabii dengeyi bozacak her türlü orman ürünü üretimi, avlanma ve otlatma yapanlara, onaylanmış planlarda belirtilen yapı ve tesisler dışında yapı ve tesis kuran ve işletenlere veya bu alanlarda var olan yerleşim sahaları dışında iskan yapanlara, kamuya ait taşınmazlar ve devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki açıklıkların ve var olan ağaçların, bitki örtüsünün yanması, kesilmesi, sökülmesi, boğulması, budanması sonunda oluşacak alanların işgal, kullanım ve her türlü yapı ve tesis yapılması, bu yapıların tapuya tescil edilmesi sırasında fiilin daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezası verilmesi öngörülüyor.
Milli parklara gelen ziyaretçilere uygulanacak ücreti Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü belirleyecek. Giriş ücretini ödemeden giriş yaptığı tespit edilenlere, giriş ücretinin 4 katı tutarında idari para cezası Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından uygulanacak. Tahsil edilen idari para cezalarının yüzde 25’i Genel Müdürlüğe, yüzde 75’i genel bütçeye gelir olarak kaydedilecek.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün faaliyetleri, harçlar ile tapu ve kadastro işlemlerinden kaynaklanan döner sermaye hizmet bedellerinden muaf olacak.
Milli Parklar ve Turizm İzniyle İlgili Sözleşmeler
Milli Parklar Kanunu kapsamına kalan orman vasıflı alanlar dahil, Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca bu bakanlık Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından işlemleri yürütülen ve bedelleri tahsil edilen turizm izinleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne devrediliyor. Genel ve özel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde, mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutularak girilen ve belirli bir yetiştirme programı sonrasında yeterliklerini alan müfettiş, denetçi, denetmen ve kontrolör kadrolarında bulunan personel, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nde müfettiş kadrolarına atanabilecek; bu kapsamda müfettiş olarak atanacakların sayısı 10’u geçemeyecek.
Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında bu bakanlık Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen ve bedelleri tahsil edilen turizm izinleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne devredilecek. Sözleşme hükümlerinin yürütülmesine ilişkin işlemler 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak. Daha önce bu bakanlık tarafından üst hakkı tesis edilen taşınmazlara ait sözleşmelerin tarafı, sözleşmeler yenilenmeksizin 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü olacak.
Özel Bütçeli İdare ve Doğa Koruma Alanları
Özel bütçeli idareler arasına dahil edilen Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün, daha önce faaliyet gösteren döner sermaye işletmelerine ait önceki yıllara ait yıl sonu karları, bu işletmeler üzerinden Genel Müdürlüğe aktarılacak. Düzenlemeyle, Kara Avcılığı Kanunu’nda yer alan tanımlar değiştiriliyor; “Çevre ve Orman Bakanlığı” ibaresi, “Tarım ve Orman Bakanlığı” ile “özel avlaklar”, “devlet avlağı”, “örnek avlak” ve “Avlanma izin ücreti” bentlerinde yer alan “Çevre ve Orman Bakanlığı” ibaresi, “Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü” olarak değiştiriliyor.
Saha bekçiliğinde sözleşmeli personelin de çalıştırılabilmesine imkan sağlanıyor. Tanımlardaki “av koruma memurları” ifadesi, “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriliyor ve tanımlamada da yeni düzenlemeler yapılıyor. Av komisyonlarına temsilci veren idarelerde de değişiklikle Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne ilişkin uyum düzenlemesi getiriliyor. Böylece korunan alanlar ve avlanma yönetimiyle ilgili kurumsal yapılanma, mevzuatın tamamı boyunca yeni kamusal yapıya göre yeniden tanımlanmış ve güncellenmiş oluyor.